Laat me even een aanloopje nemen om het onderwerp uit te leggen. Ik heb als jongeman heel veel boeken gelezen, zeg maar rustig verslonden. U weet het wellicht nog… boeken? Van die bij elkaar gelijmde of gebonden stapels papier met hierop een verhaal gedrukt? En daar dan een boekenkast vol van? Menige veertiger of vijftiger moet bij een dergelijke gedachte een zucht van nostalgie laten lijkt me zo.
In de éénentwintigste eeuw lijkt het alsof de huidige generatie kinderen het begrip “boeken”, behalve dan voor school, inmiddels net zoals de compact audio-cassette, bandrecorder en de LP met draaitafel, ook wel pick-up genoemd, niet meer (willen) kennen, en dat onze kids voornamelijk digitale informatie tot zich nemen. Lezen hoort daar sowieso, vanwege het klaarblijkelijk stoffige imago, niet bij, en is in hun ogen een bezigheid voor ouders, grootouders, bejaarden en rimpelsouriers.
Ik moet eerlijk toegeven dat ik, mede omdat ik zakelijk door vaak dikke pakken papier heen moet tijgeren, het ouderwetse leesboek met hierin een spannend of meeslepend verhaal ook lang heb vermeden, en dat eigenlijk onze recente vakantie op Curaçao aanleiding was om het boek van mijn liefje, een Engelstalige spannende spionageplot, ter hand te nemen en in bijna één ruk uit te lezen. Opeens realiseerde ik me dat lezen verdomde ontspannend kan zijn, en je gedachten verplaatst van je dagelijkse beslommeringen, naar het verhaal waarin de auteur je wil meenemen.
Aangezien ouderwetse boeken, behalve ruimte, ook het nodige gewicht hebben, en ik bovendien weer helemaal moet gaan herontdekken welk genre mij het meeste boeit en ik ook niet ineens veel boeken ga kopen om hierachter te komen, besloot ik heel modern om zo’n moderne e-reader aan te schaffen. Deze verbluffend kleine lichtgewicht apparaatjes kunnen tot wel 3500 z.g.n. e-boeken in zich herbergen, en maken om deze te lezen gebruik van een nogal opzienbarende schermtechniek, genaamd “E-Ink”, vernoemd naar het bedrijf dat deze displaytechniek produceert en verder ontwikkelt. Het idee van E-Ink kwam van iemand die het voor zich zag dat krantenkoppen interactief zouden moeten kunnen bewegen, knipperen of veranderen, maar wel in de papieren editie, resulterende in een proefuitgave van een krant met hierin een knipperende headline (gevoed door een klein plat batterijtje en een stukje geintegreerd electronisch papier).
Ik moet eerlijk toegeven dat de reader die ik heb aangeschaft, een Amazon Kindle 3, welke met de nieuwste generatie E-Ink schermen (Pearl) is uitgerust, leest als een echt papieren boek, zelfs of beter nog, ook in de volle zon. Uiteraard is de keerzijde gelijk een echt boek, dat je in je bed of in het vliegtuig een leeslampje moet gebruiken om je boek te lezen, dus net echt. Het missen van de geur en het gevoel van een boek, wat je her en der nogal eens leest in recenties van de diverse readers, is in mijn ogen een beetje spijkers op laag water zoeken in een poging vast te houden aan “dode bomen” boeken?
Na deze lange introductie kom ik uiteindelijk op de titel uit, want het was al een hele kluif om deze Kindle te kopen en in Nederland te krijgen, zeker omdat Amazon een Amerikaans bedrijf is. Als je de Kindle, die op de voordeur in de aanbieding staat vanaf 139$ (104 euro excl. invoerrechten en verzendkosten), in je winkelwagentje stopt en probeert af te rekenen krijg je de mededeling van Amazon dat vanwege auteursrechten dit apparaat niet buiten Amerika verkocht mag worden. Na een hoop gezoek kwam ik uiteindelijk onderop de site de knop “Kopen buiten Amerika” tegen en kon ik exact hetzelfde apparaat, met exact dezelfde firmware wel bestellen, en na afrekenen was het ding keurig verpakt per UPS uiteindelijk drie dagen later in huis.
Ok, nu heb je een in principe leeg boek gekocht, waarop alleen een welkomsbericht en de handleiding in e-formaat te lezen zijn, en aangezien ik heel benieuwd was of zo’n e-boek nu werkelijk de echte leeservaring kon benaderen moest ik dus op zoek naar boeken. Nu is dat laatste in eerste instantie niet zo’n probleem, tenzij je op zoek gaat naar recente boeken van schrijvers die nog boven de grond aanwezig zijn. Er zijn diverse websites waarop boeken waarvan het auteursrecht is vervallen (geschreven vóór 1923) te downloaden zijn voor de diverse e-readers, maar deze zijn voornamelijk in het Engels (niet echt een probleem) en niet iedereen zal er trek in hebben om werken van Homerus of ”Willem Schudspier” als licht leesvoer te gaan absorberen.
Nu heeft Amazon, van huis uit een hele grote electronische boekenleverancier, dit heel slim opgelost, want je Kindle is via je Amazon account, direct gekoppeld, inclusief je creditcard, aan hun boekenwinkel, en kan je via de aanwezige Wifiverbinding, zelfs vanuit een McDonalds, binnen 60 seconden een boek kopen wat direct op je Kindle wordt gezet om te lezen. Je zou dus denken, goed geregeld en normaal betaal je ook voor een papieren boek, dus waarom niet voor een e-versie?
Maar dan komt de aap uit de digitale auteursmouw lijkt het, want laat ik nu mijn oog laten vallen op het laatste nieuwe boek van Dan Brown, “The lost symbol”, als eerste leeservaring op mijn e-reader. Nou, dat kon ik dus vergeten, want dit boek was vanwege Amerikaanse auteursrechten niet in de Engelse versie in Europa te koop. Mijn eerste reactie was er een van “What the fuck?”, zijn mijn harde euro’s voor die uitgever niet interessant dan?
Nee, dat had ik helemaal verkeerd begrepen, want een schrijver publiceert zijn werk via een uitgever, en die bepaald wie, wat, waar, wanneer en voor hoeveel je er mag kopen van hem. Ook via de Engelse co.uk Amazon site, die dus wel binnen Europa ligt, kon ik het boek niet kopen. Uiteindelijk heb ik, om mijn steeds groter wordende nieuwsgierigheid naar het e-lezen te bevredigen, Tom Clancy’s “The hunt for Red October” via Amazon gekocht, en dan is boeken kopen ineens weer relatief leuk, want voor 7 euro koop je een boek wat in de winkel toch snel boven een tientje moet kosten.
Deze ervaring rijker, heb ik mij eens verdiept in deze auteursrechten, en kwam erachter dat je te maken hebt met organisaties (uitgeverijen voor boeken, platenbazen voor audio, filmproducenten voor video, softwareboeren voor spelen) die op de laatste na nog gestoeld zijn op wetgeving en werkwijzen die begin 1900 zijn ontwikkeld en nooit meer zijn gewijzigd. Ze houden krampachtig vast aan de oude werkwijze van distributie en rechtenbescherming, terwijl de hele wereld waarin hun producten worden afgenomen inmiddels qua ontwikkeling al dik honderd jaar verder is. Boeken op papier zijn uit, muziek op LP, cassette en CD zijn uit, films op DVD nog net niet, maar met de hele HD en 3D hype binnenkort vervangen door Blue-ray, of zelfs helemaal digitaal gestreamd via breedband internetverbindingen.
De consument wil zelf kunnen bepalen waar, wanneer en op welke manier hij een bepaald product van een van deze leveranciers wil afnemen, en bovendien daarna kunnen beschikken over het product waar hij voor betaald heeft. Vooral dat laatste lijken de heren uitgevers alweer niet te snappen.
Als ik bij de Bruna een boek koop, en hiervoor een stapeltje euro’s betaal, dan mag ik daarna met dat boek doen wat ik wil. Ik kan het lezen, als ik wil zelfs honderd keer lezen, ik kan het volkladderen, bladzijden eruit scheuren, verbranden, uitlenen, “kopieëren, inscannen, vertalen” of zelfs weggeven. Voor twaalf euro vijftig kan en mag ik met dat boek “bijna alles” doen wat ik maar wil, en geen uitgever die me hierin maar een strobreed in de weg kan en gaat leggen. Je zou dus denken dat je voor een e-boek dezelfde mogelijkheden zou moeten hebben, want het enige wat er verandert is de drager van het verhaal. In plaats van milieubelastend papier en inkt is het verhaal nu netjes in een bepaald boekformaat verpakt als ongrijpbare digitale bitjes en bytjes, maar de inhoud is identiek, en dus ook je gebruiksrecht zou je denken. Hetzelfde geldt overigens als ik zou besluiten mijn dure Blue-Ray films als onderzettertjes te gebruiken, want ook daarvoor heb ik betaald.
Nou, niet dus! Sommige uitgevers beveiligen hun boeken met een eigen of bij Adobe ingekochte beveiliging genaamd DRM (Digital Rights Management), en dit DRM beperkt het gebruiksrecht tot slechts één gebruiker/computer/reader. Als je een boek dus uithebt kan je het niet weggeven aan een vriend of vriendin die het ook graag wil lezen, want die mag gewoon opnieuw betalen ervoor. Sommige DRM beveiligde boeken mag je twee weken uitlenen op sommige readers, maar enige vorm van standardisering hierin is ver te zoeken. Kortom, het gemak van een hele boekenkast bij je hebben in één dun digitaal leesplankje wordt al weer aardig verstierd door een groep uitgevers die uit alle macht proberen meer geld te verdienen aan een nieuw medium dan aan hun inmiddels tanende “dode bomen” medium. Ik snap ze overigens wel, want een e-boek (ca. 1,5 Mb) is met één klik verstuurd naar om het even hoeveel gebruikers, dus na het leveren van een digitaal product is kopieëren kinderlijk eenvoudig vergeleken met een papieren boek, maar daarvoor betaal je eigenlijk toch ook? Nog iets onmogelijks? Je kunt iemand geen e-boek voor zijn verjaardag geven, want de DRM koppelt het boek aan de koper en niet de jarige? Vreemd genoeg bepalen uitgevers dus ook dat een Nederlander een in Amerika uitgegeven boek niet legaal mag kopen zoals ik meermaals heb ervaren inmiddels, terwijl ik tijdens mijn vele trips naar de USA deze boeken in papier formaat gewoon bij elke bookstore kan kopen?
Op deze manier ga je gebruikers van e-readers dus weer massaal dwingen om via de minder legale wegen aan hun boeken te komen, en neem van mij aan, die zijn er in overvloed op het internet te vinden, letterlijk duizenden boeken per dag komen er voorbij, en allemaal DRM vrij in diverse talen.
Lees me niet verkeerd, want ik ben meer dan bereid om voor een goed boek geld te betalen, en een tot de nok gevulde boekenkast in mijn slaapkamer is hiervan het stille bewijs, maar het ouderwetse en betuttelende gedrag van uitgevers die het vertikken om zich aan te passen aan de huidige eeuw maakt dat hun klanten min of meer gedwongen worden om naar alternatieven te zoeken. Laat het aan de uitgevers over om van iets logisch als auteursrechten, het terechte feit dat schrijvers betaald dienen te worden voor hun creatieve werken, iets kroms te maken. Het geheim van dit paranoia gedrag bij uitgevers lijkt hem te liggen in het medium, wat vergeleken met traditionele media heel makkelijk te verveelvoudigen is op een gemiddelde computer.
In dat kader lijken de boek uitgevers hetzelfde verkeerde pad in te slaan wat producenten van audio en video hiervoor al zijn ingeslagen, en wat de kat letterlijk op het spek bindt als het gaat om het illegaal gebruiken van auteursrechtelijk beschermde werken. De zoveelste gemiste kans van een stel stoffige boekenwurmen als je het mij vraagt… jammer! Maar nu geen huilie-huilie doen als mensen weer massaal vanaf het internet jullie dure boeken illegaal op hun e-readertje gaan plempen hoor! Zorg dat er een goed aanbod is op het internet, met normale gebruiksrechten, dan heb je daarna tijd over om aanbieders van illegaal materiaal op te sporen en te vervolgen lijkt me zo. Kwestie van vraag en aanbod, zoals dat al eeuwen geldt in de handel.
Diezelfde blonde stoere dame was ook de eerste die mij waarschuwde toen ik mijn huidige lief ontmoette op internet, en dat liefde, zoals die bij ons explosief ontstond, toch wel iets was wat niet zo snel tot stand kon komen volgens haar. Zelf had ze inmiddels laten doorschemeren dat ze eigenlijk het liefst bij de politie zou willen werken in plaats van de bank waar ze nu werkt, en dat ze zelfs het toelatingsexamen wilde doen, ondanks een wat gammele knie. Die knie werd ook uiteindelijk haar zwaard van Damocles, en de kast waarover ze heen moest, was toch een onneembare vesting.
Omdat ik toch wel nieuwsgierig was geworden of deze persoon een uitzondering was, of dat het klaarblijkelijk een bestaand fenomeen op het internet was, waarvan ik het bestaan (bij gebrek aan interesse) niet wist, ben ik vervolgens via de site die deze webcamlink verzorgde eens gaan kijken.
Naar mate een Nederlands elftal verder komt in een toernooi, lijkt de gekte kwadratisch toe te nemen, evenals het aantal zelfbenoemde bondscoaches overigens, om uiteindelijk meestal te eindigen in een ultiem hoogtepunt van desillusie, omdat we het weer (net) niet hebben gehaald. Als Feijenoord of Ajax verliezen dan hebben de fans er flink de péé in, maar dat is het dan ook. Maar als Oranje het ultieme treetje alweer niet weet te halen, in bovendien een controversiële draak van een wedstrijd, dan haakt een flink stuk Oranje fans direct af en begint vooral op internet zijn of haar gal te spuien over deze wanprestatie van ons team. Het azijnzeiken is begonnen.